Czujnik smogu – na jaki się zdecydować?

Domowe czujniki smogu to niewielkie urządzenia, które za pomocą wbudowanego mechanizmu mają informować Cię o poziomie zanieczyszczeń i ich rodzaju w Twoim najbliższym otoczeniu. Jeśli chcesz wiedzieć, jak działa czujnik smogu, jaki czujnik smogu kupić na prezent, albo zastanawiasz się, czy podręczny czujnik smogu będzie właściwy dla Ciebie, poniższy artykuł rozwieje Twoje wątpliwości.

​​​​​​​Czujnik smogu – dlaczego warto w niego zainwestować?

Czujniki jakości powietrza to coraz popularniejsze w Polsce urządzenia, które pojawiają się zarówno w przestrzeni publicznej, jak i wielu domach. Dzieje się tak, ponieważ wzrasta świadomość na temat zanieczyszczeń powietrza – chcemy wiedzieć, czym oddychamy i jak najmniej sobie zaszkodzić. Powstający w wyniku emisji zanieczyszczeń samochodowych, ogrzewania mieszkań i domów smog niekorzystnie wpływa na stan Twojego zdrowia. Laserowe czujniki smogu mają za zadanie informować Cię o poziomie zanieczyszczeń wokół Ciebie. Dzięki temu zyskujesz świadomość, czym oddychasz i w zakresie własnych możliwości możesz walczyć z niechcianymi cząsteczkami.

Rodzaje czujników smogu

Dostępne na rynku modele mierników powietrza najłatwiej jest podzielić na te do pomiarów zewnętrznych i wewnętrznych. Czujniki wewnętrzne pozwalają na sprawdzanie jakości powietrza wewnątrz budynków. Warto pamiętać, że stężenie zanieczyszczeń w pomieszczeniach i na zewnątrz zawsze będzie inne, dlatego czujnik wewnętrzny pozwoli dokładnie określić jakim powietrzem oddychasz w domu czy miejscu pracy. Ze względu na swoją budowę i specyfikacje czujniki wewnętrzne nie nadają się do używania w warunkach atmosferycznych, gdzie narażone są na opady, silne nasłonecznienie i działanie wiatru.

Czujniki zewnętrzne to niewielkie urządzenia, przystosowane do zmian warunków pogodowych, podłączone do większej sieci czujników. Główny Inspektorat Ochrony Środowiska posiada w kraju około 200 rozmieszczonych mierników, które badają jakość powietrza na ulicach miast i wsi. Poza jednostkami publicznymi wiele firm prywatnych również tworzy swoje siatki czujników, na podstawie których określa jakość powietrza w kraju. Przedsiębiorstwami zajmującymi się dystrybucją czujników zewnętrznych jest m.in.: Airly, Looko2 czy Synegos.

Jak działają czujniki smogu?

Zewnętrzny czujnik smogu działa na zasadzie badania dostarczonej próbki powietrza, która za pomocą specjalnej pompki jest zasysana do wnętrza urządzenia, w której dokonuje się analiza składników powietrza. Odbywa się to za pomocą wbudowanego lasera, który analizuje drobiny znajdujące się w zassanym powietrzu. Czujnik może monitorować jakość powietrza w czasie rzeczywistym i ciągłym lub udostępniać dane okresowo. Druga opcja pozwala na zaoszczędzenie energii akumulatora urządzenia, przez co może być wydajny przez dłuższy czas.

Co mierzą domowe czujniki jakości powietrza?

Podczas prześwietlenia powietrza pobranego wewnątrz czujnika wiązki laserowe wyłapują pyły (PM10 i PM2.5), lotne związki organiczne (TVOC), a także formaldehyd. Pomiary pozwalają na identyfikowanie małych cząsteczek w celu określenia, jakiej jakości powietrzem oddychasz i jakie działania należy podjąć, aby przebywanie w domu było jak najmniej szkodliwe.

PM10 i PM2.5 to pyły występujące w powietrzu, które wielkością nie przekraczają odpowiednio 10 i 2,5 mikrometrów. Dla PM10 zostały ustalone trzy normy (dane podane jako średnia dobowa):

• 50 µg/m3, jako poziom dopuszczalny;
• 200 µg/m3, jako poziom informowania;
• 300 µg/m3, jako poziom alarmowy.

Zgodnie z oceną WHO próg dopuszczalny nie powinien być przekraczany więcej niż przez 35 dni w roku. Dopuszczalna ilość PM2.5 w powietrzu, zgodnie z zaleceniami UE to 25 μm. Z kolei formaldehyd i TVOC to związki chemiczne o działaniu rakotwórczym i mającym wpływ na układ oddechowy, których stężenie nie powinno przekraczać odpowiednio 0,05 i 5 μm.

Porównanie profesjonalnych i domowych czujników smogu

Czujniki profesjonalne i domowe, poza tym, że mają sprawdzać stan jakości powietrza, charakteryzują się odmiennym zastosowaniem. Profesjonalne czujniki zazwyczaj służą do badania stanu jakości powietrza na zewnątrz oraz są połączone ze sobą, tworząc ogólnokrajową sieć, na której podstawie określa się poziom zanieczyszczeń w poszczególnych miejscowościach i całym kraju. W Polsce istnieje kilka profesjonalnych sieci laserowych czujników smogu, monitorujących poziom zanieczyszczeń w kraju i udostępniających swoje pomiary. Pierwsza z nich to wspominany wcześniej GIOŚ, który dzieli się danymi na swojej stronie internetowej, a także z aplikacjami dostępnymi na smartfony. Prywatne projekty zajmujące się budową sieci czujników jakości powietrza to Airly i LookO2.

Oba przedsiębiorstwa produkują własne urządzenia pomiarowe, które są montowane w różnych miejscach, po zakupie przez prywatnych konsumentów. Urządzenia są stale podpięte do sieci WiFi, dzięki czemu mogą się ze sobą komunikować, a wszystkie informacje pomiarowe trafiają do chmury. Dzięki temu możesz korzystać ze specjalnych portali wyświetlających mapy zanieczyszczeń oraz stan zanieczyszczenia w poszczególnych miejscach. Airly posiada własną aplikację, na której możesz na bieżąco sprawdzać odczyty z własnego czujnika oraz pozostałych, zalogowanych do sieci urządzeń. W podobny sposób możesz korzystać z infrastruktury firmy Synegos. Ponadto dane są także udostępniane do użytku publicznego, niekiedy wchodząc w skład danych innych aplikacji monitorujących jakość powietrza, jak np. Kanarek.

Osobiste czujniki smogu są przeznaczone do używania wyłącznie w pomieszczeniach (czujniki sieciowe są przystosowane do warunków zewnętrznych) – zasilane bateriami lub ładowane na akumulatory. Te niewielkie urządzenia na bieżąco informują o stanie jakości powietrza. Mogą być w pełni niezależną stacją lub być połączonymi z aplikacjami swoich producentów. Niektóre mogą działać przenośnie – czujnik smogu możesz zabrać ze sobą i sprawdzać, jak zmienia się jakość powietrza zależnie od miejsca, w którym przebywasz. Sprawdzą się także jako kontrolery smogu w trakcie treningu na zewnątrz.

Domowe czujniki to także prostsze urządzenia od profesjonalnych stacji pomiarowych. Zazwyczaj badają one stężenie pyłów PM10 i PM2.5 (istnieją również modele dokonujące tylko jednego pomiaru). Dla porównania – czujniki GIOŚ prowadzą indeks pyłu PM10 i PM2,5, a także związków: SO2, NO2, O3. Dane o jakości powietrza są dodatkowo oceniane na podstawie Polskiego Indeksu Jakości Powietrza.

Ceny domowych czujników smogu

Ceny domowych czujników smogu zaczynają się od około 100 złotych, a jedne z droższych na rynku będą wymagały budżetu nawet na poziomie 2 tysięcy. Różnica w cenach wynika w głównej mierze z jakości i dokładności sprzętu udostępnianego do użytku domowego. Na cenę będzie dodatkowo wpływać ilość dodatkowych funkcji lub to, że czujnik może być wbudowany w oczyszczacz powietrza.

Produkty dostępne na rynku charakteryzują się kompaktowym rozmiarem. Czujniki smogu to zazwyczaj urządzenia o kształcie kwadratu lub prostokąta, które można położyć lub postawić na wysokości wzorku, w miejscu, gdzie często spoglądasz. Dzięki temu na bieżąco możesz kontrolować to, jak zmienia się jakość powietrza w Twoim otoczeniu.

Cena domowego czujnika smogu będzie również zależeć od poziomu jego zaawansowania. Najprostsze produkty, jak np. czujnik marki Xiaomi, którego cena nie osiąga więcej niż 150 zł, analizuje dane związane tylko z poziomem natężenia pyłów PM2,5. Droższe produkty, badające stężenie większej ilości pyłów, a także mierzące temperaturę, wilgotność i ciśnienie będą droższe, w przedziale cenowym od 200 zł.

Jak odczytywać i interpretować dane z czujników smogu?

Domowe czujniki smogu podają informacje o aktualnym stanie powietrza za pośrednictwem aplikacji obsługującej urządzenie lub wyświetlacza wbudowanego w czujnik. Pokazywane informacje to pomiary przedstawiane w postaci skali kolorystycznej lub liczbowej. W zależności od produktu dane będą aktualizowane co godzinę, raz w ciągu dnia, lub gdy zostaną odnotowane zmiany w jakości powietrza.

Urządzenie zazwyczaj jest automatycznie skalibrowane zgodnie z zaleceniami WHO i ustanowionymi przez nie normami. Pomiar wskazujący na ilość smogu w powietrzu często jest odwzorowany w skali kolorystycznej, gdzie kolor zielony wskazuje, że aktualny poziom powietrza jest wskazany, a czerwony świadczy o złej jakości powietrza. Skala może przyjmować także kolory pośrednie.

Zazwyczaj zanieczyszczenia na poziomie:

• 0-20 (PM10) / 0-13 (PM2.5) świadczą o bardzo dobrej jakości powietrza;
• 20,1-50 (PM10) / 13,1-35 (PM2.5) świadczą o dobrej jakości powietrza;
• 50,1-80 (PM10) / 35,1-55 (PM2.5) świadczą o umiarkowanej jakości powietrza;
• 80,1-110 (PM10) / 55,1-75 (PM2.5) świadczą o dostatecznej jakości powietrza;
• 110,1-150 (PM10) / 75,1-110 (PM2.5) świadczą o złej jakości powietrza;
• >150 (PM10) / >110 (PM2.5) świadczą o bardzo złej jakości powietrza.

Dane pochodzą ze strony GIOŚ.

Urządzenia, szczególnie jeśli są połączone z aplikacją mobilną, wraz ze zmianami jakości powietrza wysyłają powiadomienia swoim użytkownikom, wskazując, że jest to dobry moment do wyjścia na spacer, jakość powietrza w domu jest niepokojąco słaba lub należy przewietrzyć mieszkanie (przy założeniu, że z zewnątrz wpuszczamy czystsze powietrze od tego w pomieszczeniu).

Najpopularniejsze czujniki smogu – jaki model wybrać?

Decydując się na czujnik smogu, niezależnie od tego, czego od niego wymagasz, warto postawić na jakość w cenie adekwatnej do możliwości produktu. Podstawową wartość, jaką czujnik powinien mierzyć, jest poziom pyłu PM2,5, ponieważ jest to najbardziej szkodliwa i niebezpieczna substancja wchodząca w skład smogu. Warto też zwrócić uwagę, w jaki sposób skalibrowane są domowe czujniki smogu. Zależnie od norm, jakie zostały zakodowane, poziom zanieczyszczeń szkodliwych może zostać odnotowany przez czujnik na poziomie, który znacząco przekracza normy WHO. Decydując się na czujnik, wybierz taki, który został zaprogramowany zgodnie z wytycznymi.

Jeśli interesują Cię produkty informujące tylko o konkretnych parametrach, szukaj najprostszego czujnika, przy okazji nie przepłacając za dodatkowe funkcje. Zazwyczaj są to niewielkie urządzenia, których wymiary pozwalają na zabieranie ich ze sobą na spacery i noszenie w torbie. Tego typu urządzenia znajdziesz w ofercie takich marek jak Xiaomi, Fine Air czy Noklead. Zazwyczaj charakteryzują się niewielkimi rozmiarami i zasilaniem na baterie, przez co mogą Ci towarzyszyć w ciągu dnia jako mobilne czujniki smogu, badające jakość powietrza wszędzie tam, gdzie jesteś.

Dla zainteresowanych stacjami pomiarowymi badającymi więcej czynników wpływających na jakość powietrza, idealne będą produkty np. marek Dienmern, Air Visual, Webber i EcoLife. Stacje pomiarowe w zakresie swoich zdolności poza pomiarami pyłów PM2,5 i PM10 mają również badanie poziomu LZO, są wyposażone w czujnik wilgotności, ciśnienia i termometr.

Fani DIY również znajdą coś dla siebie – na rynku jest dostępnych wiele modułów do pomiaru zawartości szkodliwych pyłów w powietrzu, które można samodzielnie zamienić w stację pomiarową, badającą dokładnie te parametry, które chcesz. Tworzenie własnej stacji na podstawie Arduino lub innej platformy to na pewno niemała rozrywka, połączona z pożyteczną wiedzą na temat Twojego najbliższego otoczenia. W Internecie nie brakuje poradników tłumaczących, jak zrobić czujnik smogu samodzielnie. Osoby zainteresowane stanem powietrza poza domem, gotowe wydać kwoty powyżej kilkuset złotych, mogą zainwestować w stację zewnętrzne, np. marki Airly, LookO2 czy Synegos. Poza możliwością kontroli jakości powietrza w najbliższym otoczeniu możesz stać się częścią sieci monitorującej jakość powietrza w Twoim mieście.

Czujniki smogu i jakości powietrza to urządzenia, które pozwalają na kontrolowanie stanu powietrza w naszym otoczeniu, jego jakości, a w konsekwencji naszego zdrowia. Smog to mieszanina zanieczyszczeń z mgłą, powstająca szczególnie często w miastach. Powstająca chmura miesza się z powietrzem, którym oddychamy, wprowadzając do organizmu szereg szkodliwych substancji. Szkody, jakie wyrządza smog, nie są widoczne od razu, a problem smogu w miastach wiąże się z jego długotrwałym utrzymywaniem się w miejscach dużego zagęszczenia ludności, szkodząc większości populacji.

Czujniki smogu, mogą częściowo rozwiązać problem, wpływając na wzrost świadomości społeczeństwa, ponadto walka ze smogiem polega na ograniczeniu jego powstawania. Coraz więcej firm usługowych (kurierzy, dostawcy) korzysta z pojazdów nieemisyjnych – sam możesz dbać o to, aby na zakupy wybierać serwisy i sklepy, które świadomie redukują środowiskowe szkody.