Franczyza – gotowy pomysł na biznes oparty na sprawdzonym modelu

W opinii wielu osób franczyza to jeden z najlepszych modeli biznesowych, jakie kiedykolwiek opracowano. Współczesny model franczyzowy wielokrotnie udowodnił, że odniesie sukces, jeśli będzie prowadzony sumiennie, zgodnie ze wszystkimi założeniami firmy macierzystej. Ponadto aby zostać franczyzobiorcą, często nie trzeba zbyt wiele: ani wiedzy, ani wkładu pieniężnego, a co najważniejsze – z obranego biznesu można czerpać niemal natychmiastowe korzyści. Dowiedz się, co to franczyza, franczyzobiorca oraz franczyzodawca i czy ten model prowadzenia firmy się opłaca.

Franczyza – na czym polega?

Franczyza (ang. franchising) to model sprzedaży oparty na współpracy między dwoma podmiotami: franczyzodawcą i franczyzobiorcą. Obie strony są prawnie i finansowo odrębne, ale współpracują na mocy umowy franczyzowej. Franczyzodawca udostępnia swój znak towarowy, koncepcję biznesową, know-how i standardy działania, a franczyzobiorca prowadzi działalność gospodarczą we własnym imieniu i na własny rachunek, zobowiązując się do przestrzegania tych zasad. W praktyce oznacza to jasno określone zasady współdziałania stron, podobne do tych, jakie reguluje umowa współpracy z InPost w relacjach biznesowych.

Choć mogłoby się wydawać, że franczyza to nowy twór, nic bardziej mylnego. Słowo franchise ma bowiem swoje korzenie już w początkach drugiego tysiąclecia. Już w średniowieczu królowie udzielali płatnych licencji np. na użytkowanie lasów lub handel na określonym obszarze. W Wielkiej Brytanii w epoce przemysłu (XIX wiek) rzemieślnicy po przeszkoleniu otrzymywali licencje od przedstawicieli swoich cechów i w ten sposób pozwalano im na prowadzenie danej działalności. 

Za prawdziwą kolebkę franczyzy we współczesnym rozumieniu uważa się jednak Stany Zjednoczone, gdzie ten model biznesu osiągnął prawdziwy rozmach w latach 60. XX wieku; dynamika jego rozwoju osiągnęła tak zawrotne tempo, że wkrótce rozpoczęła się ekspansja w Europie. 

Sprawdź Abonamenty dla firm

Prowadzisz firmę? Wysyłasz wiele paczek miesięcznie? Zaoszczędź na wysyłce z InPost! Różnorodność oferty sprawia, że jest to rozwiązanie zarówno dla małych, jak i dużych firm.

Poznaj pełną ofertę Abonamentów i podpisz umowę online.

Model franczyzowy zyskał szczególną popularność w Polsce po 1990 roku. Pierwszym polskim franczyzodawcą była sieć Mr Hamburger (1991 r). W 2006 r. liczba marek franczyzowych w Polsce przekroczyła 300, a w 2014 r, było ich już 1000. Obecnie w Polsce działa ponad 1300 sieci franczyzowych. Każda marka gwarantuje franczyzobiorcom inny rodzaj wsparcia, ma odmienne wymagania i inną przewidywaną sumę inwestycji. 

Innymi przykładami silnych sieci franczyzowych są restauracje sieci fast-foodowych, stacje paliw, pizzerie, a także wiele lokalnych i regionalnych marek, np. sieci sklepów spożywczych, budek z kebabami, drogerie. Wzrost liczby systemów franczyzowych nadzoruje m.in. Polska Organizacja Franczyzodawców, która promuje dobre praktyki oraz wdrażanie norm etycznych, takich jak Europejski Kodeks Etyki Franczyzy.

Umowa franczyzowa w świetle polskiego prawa

W polskim systemie prawnym umowa franczyzowa to tzw. umowa nienazwana – nie została uregulowana szczegółowym aktem prawnym, lecz funkcjonuje na podstawie ogólnych przepisów Kodeksu cywilnego o swobodzie zawierania umów. Oznacza to dużą elastyczność, ale też konieczność dokładnego określenia zasad współpracy.

Typowa umowa franczyzy zawierana jest na czas określony, co może ograniczać możliwości długoterminowego planowania przez franczyzobiorcę. Dokument precyzuje m.in. wysokość opłat franczyzowych, zakres przekazywanego know-how, obowiązki stron, wyłączność terytorialną oraz warunki rozwiązania umowy. W praktyce wielu przedsiębiorców korzysta z zapisów rekomendowanych przez Europejski Kodeks Etyki Franczyzy, który promuje przejrzystość i wzajemne zaufanie.

Rodzaje i modele franczyzy w praktyce

W zależności od charakteru działalności, wyróżniamy trzy podstawowe typu franczyzy.

• Franczyza dystrybucyjna – franczyzobiorca zajmuje się sprzedażą towarów dostarczanych przez franczyzodawcę, np. w branży FMCG czy handlu detalicznym.
• Franczyza usługowa – partner świadczy usługi zgodnie z przyjętym standardem marki (np. fitness, edukacja, kosmetyka).
• Franczyza produktowa – obejmuje prawo do produkcji i dystrybucji towarów według licencji, często spotykana w gastronomii.

Istnieją też dwa główne modele operacyjne franczyzy

• Twarda franczyza – ściśle określone zasady działania i kontrola jakości (np. światowe sieci fast food).
• Miękka franczyza – większa autonomia franczyzobiorcy, np. w lokalnych usługach.

Inne formy franczyzy to:

• Masterfranczyza – franczyzobiorca otrzymuje wyłączne prawo do rozwijania sieci na danym terytorium (często krajowym).
• Franczyza wielokrotna – multifranczyzobiorca prowadzi więcej niż jedną jednostkę franczyzową.
• E-franczyza – model franczyzowy w przestrzeni online, często oparty na dropshippingu lub usługach cyfrowych. To atrakcyjna forma biznesu w segmencie e-commerce, bez potrzeby posiadania lokalu.

Jak wygląda model biznesowy oparty na franczyzie?

Franczyzodawca oferuje pakiet franczyzowy, który obejmuje:

• prawo do korzystania z marki i logo,
• dostęp do know-how i podręcznika operacyjnego,
• wsparcie marketingowe i szkoleniowe,
• czasami pomoc przy wyborze lokalizacji czy finansowaniu inwestycji.

Franczyzobiorca jest niezależnym przedsiębiorcą, prowadzi własną działalność gospodarczą, odpowiada za zatrudnianie pracowników i obsługę klientów. Korzyścią ze współpracy jest działanie w ramach sprawdzonej koncepcji biznesowej, co często ułatwia uzyskanie finansowania np. kredytu w banku. Wysoka rozpoznawalność marki może też przyciągać klientów już od pierwszych dni działalności.

W zależności od biznesu, na jaki się zdecyduje, nie zawsze musi zatrudniać pracowników. Duża bowiem część biznesów to franczyza jednoosobowa – do jej prowadzenia wystarczy samochód, komputer i telefon. Nie zachodzi wówczas konieczność wynajmowania lokalu, ponieważ franczyzę można prowadzić w domu, by uniknąć niepotrzebnych opłat. 

Ryzyko związane z założeniem i prowadzeniem nowego biznesu zostaje zatem przeniesione na podmiot odpowiedzialny za tworzenie kapitału początkowego. Z kolei franczyzobiorca, przyjmując sprawdzony model biznesu, zobowiązuje się wypłacać za to franczyzodawcy ustaloną część swoich obrotów.

Kluczowe warunki współpracy i pakiet franczyzowy

Franczyza wiąże się z określonymi kosztami początkowymi, które mogą obejmować:

• opłatę wstępną (licencyjną) – jednorazowa opłata za przystąpienie do systemu (np. w sieci lokali gastronomicznych ze złotymi łukami to ponad 1 mln zł),
• opłaty bieżące – miesięczna opłata od obrotu (np. 4–7%), czasem również składki marketingowe.

Dodatkowym atutem może być wyłączność terytorialna, czyli prawo do prowadzenia działalności franczyzowej na określonym obszarze bez konkurencji z tej samej sieci. Warto zaznaczyć, że wynagrodzenie franczyzobiorcy może składać się z podstawy oraz prowizji od obrotu, zależnie od modelu współpracy i branży.

Najpopularniejsze branże dla franczyzobiorców w Polsce

Franczyza działa w wielu branżach, ale niektóre z nich oferują szczególnie wysokie zyski i szybki zwrot z inwestycji. Są to sektory gastronomii, handlu detalicznego, usługi, fitness i kosmetyka (franczyzy siłowni, salonów urody, gabinetów zabiegowych), oraz franczyza edukacyjna (szkoły językowe, korepetycje, edukacja domowa)Popularność tych marek wynika nie tylko z ich rozpoznawalności, ale także z ustandaryzowanego działania i siły marketingowej całej sieci.

Niezależnie od tego, czy szukasz pomysłu na pierwszy biznes, na co dzień pracujesz i szukasz ucieczki od mało satysfakcjonującej pracy, czy też jesteś już właścicielem firmy – franczyza może okazać się dla Ciebie świetną opcją. Zwłaszcza, jeśli do dyspozycji masz gotowe produkty i pełne know-how. Również InPost ma propozycję w swojej branży – Punkt Obsługi Paczek na zasadzie franczyzy. Nasza oferta skierowana jest do osób, prowadzących lokal handlowy lub punkt usługowy czynny co najmniej 8 godzin, min. do 18:00, od poniedziałku do piątku. Obsługując nadania i odbiory przesyłek InPost, będziesz mógł powiększyć swoje zarobki i uczynić ofertę jeszcze atrakcyjniejszą.

Kim jest franczyzobiorca, a kto to franczyzodawca?

Franczyzobiorca to niezależny przedsiębiorca, który prowadzi własną działalność gospodarczą, korzystając z zasobów i renomy firmy macierzystej. Nie jest jej pracownikiem – ponosi pełne ryzyko i odpowiedzialność za swój punkt. Franczyzodawca to właściciel koncepcji biznesowej, który rozwija sieć i udziela licencji. Jest odpowiedzialny za wdrażanie nowych rozwiązań, rozwój marki, wsparcie partnerów i promocję systemu.

Wady i zalety franczyzy

Model franczyzowy to gotowa recepta na biznes – to, czy będzie udany, zależy wyłącznie od Twojego zaangażowania i umiejętności dostosowania się do narzucanych wytycznych. Obserwując prężnie rozwijający się rynek franczyz w Polsce, można się spodziewać, że oferta tego rodzaju biznesów stanie się jeszcze bogatsza i bardziej przystępna dla franczyzobiorców. 

Z kolei franczyzodawcy będą mieli jeszcze lepsze narzędzia do tego, aby wspierać swoich partnerów, dzięki czemu prowadzenie własnej działalności na licencji franczyzowej stanie się jeszcze bezpieczniejszym rozwiązaniem.