Mikroplastik – skąd się bierze i jak na nas wpływa?

Mikroplastik to wszechobecne cząsteczki, które stały się permanentnym elementem środowiska na planecie. Stanowią ogniwa w łańcuchach pokarmowych, są obecne w organizmach zwierząt, ludzi, a nawet w naszej krwi! Co to jest mikroplastik i czy jest bezpieczny? Odpowiedzi nie są proste, ale jedno jest pewne – mikroplastik to makroproblem.

Mikroplastik – co to jest?

Pojęcie mikroplastiku coraz częściej trafia do szerokiej grupy odbiorców, którzy nie zawsze wiedzą, z czym mają do czynienia. Zlepek słów może dać wyobrażenie małych kawałków plastiku, często niezauważalnych ludzkim okiem, jednak jest to o wiele bardziej złożone zjawisko. Przede wszystkim nie należy go ignorować, ponieważ konsekwencje z jego obecności w otoczeniu są dla niektórych istnień nawet śmiertelne.

Mikroplastiki to cząstki mniejsze niż 5 milimetrów powstałe z rozdrobnienia tworzyw sztucznych. Są one stosowane w przemyśle np. do produkcji brokatu, pasty do zębów, filtrów UV oraz powstają na skutek rozkładu tworzyw (np. butelek PET). Najczęściej są to takie substancje jak polietylen, polipropylen i polistyren.

Źródła mikroplastiku są różne, jednak wyróżnia się główny podział tworzyw na mikroplastik wtórny i pierwotny. Pierwszy z nich powstaje poprzez rozdrobnienie większych produktów z tworzyw sztucznych, natomiast drugi to celowo stworzone cząsteczki mniejsze niż 5 mm.

W ciągu ostatnich lat zaczęto wyróżniać także nanoplastik, czyli cząsteczki mniejsze niż kilka milimetrów. Popularyzacja tego zjawiska wynika z faktu, ze nanoplastik jest zdecydowanie trudniejszy do wychwycenia niż mikroplastik. Przez swój mikroskopijny rozmiar jeszcze łatwiej jest im przenikać w głąb organizmów i ich tkanek, co może być szkodliwe dla zdrowia i życia organizmów żywych na planecie.​​​​​​​

Mikroplastik – skąd się bierze w żywności?

Mikroplastik staje się obecny w żywności ze względu na swój cykl użycia. Zazwyczaj mikroplastik wykorzystywany w kosmetykach (peelingi, pasty do zębów, brokat), wytrącający się z materiałów ubrań w trakcie spłukiwania drobin w praniu czy będący wynikiem rozkładu plastikowych produktów trafia do wody za pośrednictwem kanalizacji.

Mikroplastik stał się składnikiem wody oceanicznej, a przez swój niewielki rozmiar może z łatwością trafić do organizmów zwierząt wodnych. W ten sposób mikroplastik trafia w górę łańcucha pokarmowego, aż dociera do człowieka.

Świat mórz i oceanów jest szczególnie zagrożony skutkami nanoplastiku, jednak naukowcy odkryli, że mikrocząsteczki mogą być przenoszone także przez owady, co również skutkuje dotarciem do układu pokarmowego człowieka. Czy można powiedzieć, ile mikroplastiku zjadamy? Badacze szacują, że jest to około 5 gramów dziennie. Ponadto ludzie dostarczają mikroplastik do swojego organizmu wraz z butelkowaną woda pitną, najczęściej sprzedawana w butelkach PET. Oznacza to, że mikroplastik przyjmujemy zarówno w pokarmach, jak i napojach.

Jak mikroplastik wpływa na nasze zdrowie?

Ze względu na wszechobecność plastiku nieunikniona jest obecność powstających z niego odpadów, w tym mikroplastiku. Szkodliwość tej substancji wciąż jest badana, chociaż wskazuje się, że jej obecność w glebach może zaburzać ich funkcjonowanie i mieć negatywny wpływ na nawet najmniejsze organizmy.

Szkodliwość mikroplastiku na organizm człowieka zazwyczaj najbardziej objawia się w układzie oddechowym przez łatwość wciągnięcia granulek wraz z powietrzem. Kolejnymi skutkami są zwiększenie ryzyka nowotworów oraz dolegliwości trawienne, które w największej mierze zależą od ilości spożywanego mikroplastiku.

Kolejnym negatywnym skutkiem dla człowieka jest dodawanie do plastiku substancji, które mają poprawiać jego cechy użytkowe. Bisfenol A oraz ftalany wykazują właściwości toksyczne, które mają wpływ na niewłaściwe działanie układu hormonalnego, a co za tym idzie, negatywnie oddziałują na rozrodczość.

Obecność mikroplastiku w organizmie człowieka nie jest jedynie przypuszczeniem, a realnym zjawiskiem – badanie przeprowadzone na osobach z różnych krajów (w tym z Polski) z 2018 roku wykazało, że w kale wszystkich uczestników obecny jest mikroplastik. Co więcej, najnowsze badania z 2022 roku wykazały, że nanoplastik jest obecny także w ludzkiej krwi – zawierało go 17 z 22 próbek.

Mikroplastik – wpływ na środowisko

Cząsteczki te w ogromnym stopniu stanowią zagrożenie dla środowiska. Naukowcy zbadali, jak wygląda związek między mikroplastikiem a zdrowiem planety. Obecność odpadów powoduje zmniejszoną ilość zooplanktonu, co wpływa na jego słabsze rozmnażanie oraz rzadsze wykluwanie się nowych pokoleń z jaj. Przez mylenie mikroplastików z drobnymi organizmami, ryby i inne stworzenia morskie przyjmują je jak pokarm, co wpływa na ich rozmiar, a także zanieczyszczenie wnętrzności, co prowadzi do wyższej śmiertelności.

Problemem obecności mikroplastiku jest fakt, że drobinki mogą uwalniać toksyczne substancje, które są katastrofalne w skutkach, zarówno dla środowiska, jak i organizmów żywych. Mimo tego, że są to mikrocząsteczki, stanowią makro problem. Przez swoją wielkość oczyszczalnie ścieków są wobec nich bezradne, a mikroplastik dociera do mórz kanalizacjami, spływając do ścieków z dróg czy przez rozkład już zalegającego na wodzie plastiku.

Aż 30% mikroplastiku pochodzi z ruchu drogowego; ograniczanie go jest na wyciągnięcie ręki – korzystając z usług InPostu, Twoje przesyłki mogą docierać zeroemisyjnymi pojazdami, a także ogranicza się ruch pojazdów po mieście – dostawa dojeżdża pod Paczkomat z wieloma paczkami, a nie do każdego klienta z osobna. To mniej mikroplastiku ze spalin oraz zużycia opon.